Wat zijn luizen en neten?

Hoofdluizen zijn kleine beestjes die op de hoofdhuid leven en er bloed zuigen om te overleven. Daarom worden ze ook wel parasieten genoemd. Ze 'bijten' drie tot zes keer per dag. Terwijl ze bijten, spuiten ze ook wat speeksel in de huid wat die typische jeuk kan veroorzaken. Ze zijn echter niet gevaarlijk. Ze verplaatsen zich op zes pootjes die van klauwtjes voorzien zijn waarmee ze zich vast haken in het haar.

Wat is nu het verschil tussen neten en luizen?
Ook al worden deze termen vaak door elkaar gebruikt, het is belangrijk op te merken dat neten niet hetzelfde zijn als luizen. Luizen kennen drie levensstadia: de neet (het ei), de nimf (of larve) en de volwassen luis. Een neet is dus het ei van een luis.

Voortplanting & luizeneitjes

  • Vrouwtjes: De vrouwelijke hoofdluizen kunnen tot 10 eitjes per dag leggen. In totaal zijn dit gemakkelijk 200 eitjes doorheen haar luizenleven. Hiervan sterven er echter veel door de hoge gevoeligheid aan temperatuur en vochtigheid.

  • Daarna begint de 7-daagse levenscyclus van de neet. Een paar dagen na het leggen van het eitje, begint de neet open te gaan. Na een week komt de jonge luis uit de eierschaal gekropen: de 'nimf' is geboren.

  • 'Nimfen' zijn pasgeboren luizen: ze lijken op een volwassenen luis, maar zijn kleiner. Ze zijn niet meer dan 1 mm groot en daarom amper te zien. Ze zuigen ook al bloed. Het grote verschil met een volwassen luis is dat ze zich nog niet kunnen voortplanten.

  • 10 dagen later zijn de nimfen volwassen luizen. Eénmaal de luizen volwassen zijn, kan de voortplanting beginnen.

Hoe ziet een luis eruit?

  • Grootte: Hoofdluizen zijn 2 tot 3 mm groot. Een leuk weetje is dat het mannetje kleiner is dan de vrouwelijke hoofdluis.
    De eitjes, neten genoemd, zijn 1 mm groot. Deze bevinden zich vaak op een afstand van 3 tot 4 mm van de hoofdhuid.

  • Kleur: De natuurlijke kleur van de luis varieert tussen bruin en grijs met een doorzichtige glans. De luis kan een rode kleur krijgen na het opzuigen van het bloed uit de hoofdhuid. Dit gebeurt 3 tot 6 maal per dag.
    Neten hebben een doorschijnende grijs-witte kleur en ze zijn daarom vaak moeilijk te vinden. Ze kunnen soms worden verward met roos (schilfertjes). Het grootste verschil is dat roos los in het haar zit terwijl neten stevig aan het haar vast zitten.

  • Levensduur: De volwassen luis kan ongeveer 20 dagen blijven leven op het hoofd van zijn gastheer.

Hoe overleven luizen?

  • De lievelingsplekjes van luizen zijn dicht tegen de hoofdhuid: op de donkerste plekjes, want luizen houden immers niet van teveel licht.
    Bij het controleren op luizen kijkt u best extra aandachtig achter de oren of in de nek. Dit is hun favoriete plek vanwege de aangename temperatuur en vochtigheid.

  • Zwaktes: Zonder voedsel (bloed) en warmte kunnen hoofdluizen afhankelijk van de omstandigheden ongeveer tussen 24 en 48 uur overleven. Luizen zijn heel gevoelig aan temperatuurschommelingen. Een te warme of te koude omgeving kan dodelijk zijn voor hen. Het is vooral de droogte waar ze het meest gevoelig aan zijn. Daarom wonen ze hoofdzakelijk dicht bij de hoofdhuid: de temperatuur is er voortreffelijk en de vochtigheid is optimaal.

  • De neten worden met een soort van lijmachtige stof aan een haar gekleefd, zo dicht mogelijk bij de hoofdhuid. Deze lijm is waterdicht en ook moeilijk los te weken met een gewone shampoo.

WIE KAN LUIZEN KRIJGEN EN HOE GEBEURT DE BESMETTING?

Iedereen kan luizen krijgen, hoewel ze het vaakst voorkomen bij kinderen van 3 tot 12 jaar omdat die meer fysiek contact hebben met leeftijdsgenootjes.

Mythes en feiten over luizen

Ontdek de waarheden en mythes over luizen. Scroll naar rechts om alle stellingen te overlopen.

Mythe

"HOOFDLUIZEN SPRINGEN VAN HET ENE HOOFD OP HET ANDERE"

Feit

Hoofdluizen gebruiken hun poten niet om te springen, maar om te klimmen. Ze zitten stevig aan de haren gekleefd en klemmen hun pootjes op het volgende haar om zich te verplaatsen, met een snelheid van wel 30 cm per minuut. Ze laten nooit een haar los. Besmet geraken kan dus enkel bij direct haarcontact, zoals bij het geven van een knuffel. Ook bij het lenen van harige voorwerpen, zoals mutsen of haarborstels, kan besmetting plaatsvinden.

Mythe

"LUIZEN KOMEN NIET VOOR BIJ VOLWASSENEN"

Feit

Iedereen kan luizen krijgen, ongeacht leeftijd of geslacht. Er zijn dan wel enkele verklaringen waarom de ene makkelijker besmet raakt dan de ander. Het zijn vooral kinderen die last hebben van hoofdluizen, omdat ze veel meer direct contact hebben dan volwassenen. Meisjes krijgen ook vaker luizen dan jongens, vanwege hun langere haren die een knusse, warme woonplaats voor luizen vormen. Het is ook makkelijker voor de luis om zich vast te houden aan gladde haren, dan krullen.

Mythe

"LUIZEN HEBBEN GAAT ALTIJD GEPAARD MET JEUK"

Feit

De jeuk is afkomstig van het speeksel dat de luizen injecteren wanneer ze bloed drinken. Dat gebeurt enkel als je er allergisch aan bent. Het is dus niet door hun pootjes of door de beet zelf. Daarom is het altijd goed om de hoofdhuid te controleren op luizen, zelfs al is er geen jeuk.

Mythe

"MENSEN MET KORT OF GEKLEURD HAAR HEBBEN MINDER LUIZEN"

Feit

Luizen komen relatief vaker voor bij mensen met langer haar, maar het kort knippen van het haar zou enkel goed zijn om het risico op besmetting te verminderen: vanwege minder haarcontact. Eenmaal besmet heeft het geen zin meer om het haar kort te knippen, omdat de luizen sowieso dicht bij de hoofdhuid leven. Voor personen met lang haar wordt dus aanbevolen om het haar goed vast te maken in vlechtjes om zo de kans op besmetting te verminderen bij een luizenalarm op school. Luizen zijn ook kieskeurig, ze houden niet zo van gekleurd haar.

Mythe

"LUIZEN ZIJN TE WIJTEN AAN EEN GEBREK AAN HYGIENE"

Feit

Ook als je je haar elke dag wast, kan je hoofdluizen krijgen. Dit heeft niets te maken met een gebrek aan hygiëne: luizen hebben geen voorkeur voor proper of vuil haar.

Mythe

"ALLE GEZINSLEDEN VAN EEN BESMET KIND MOETEN ONMIDDELLIJK BEHANDELD WORDEN"

Feit

Als je geen luizen of neten vindt met de nat-kam-methode, wordt ten sterkste afgeraden om een anti-luizen behandeling toe te passen. Die behandelingen roeien enkel de aanwezige luizen uit, maar voorkomen geen luizen. Er zijn wel speciale producten ter preventie beschikbaar.

Mythe

"LUIZEN KUNNEN OVERLEVEN IN BEDDEN, MATTEN, ZETELS EN KLEDIJ"

Feit

Buiten het haar overleeft een luis hooguit 24 uur. Luizen hebben warmte en het bloed van hun gastheer nodig, wat niet te vinden is op voorwerpen. Als u een luis vindt op uw bed of zetel, is deze luis al zwak of oud. Hij kan geen eitjes meer leggen en zal binnen twee dagen sterven.

Mythe

"LUIZEN KUN JE BESTRIJDEN DOOR JE HAAR VAKER TE WASSEN"

Feit

Luizen overleven een wasbeurt. Ze kunnen niet zwemmen, maar als luizen in contact komen met water, klampen ze zich stevig vast aan het haar. Ze kunnen ook 8 uur lang ‘hun adem inhouden’ door de holtes waarlangs ze ademen af te sluiten.

Mythe

"LUIZEN VOORKOMEN IS CRUCIAAL WANT ZE VERSPREIDEN ZIEKTES"

Feit

Hoofdluizen zijn erg vervelende beestjes, maar ze zijn niet schadelijk voor je gezondheid. Ze kunnen wel jeuk veroorzaken, maar brengen geen ziektes over. Hoofdluizen leven al eeuwen mee met de mens en zijn afhankelijk van de staat van hun gastheer. Bij het krijgen van koorts zoeken de luizen naar een andere verblijfplaats omdat de hoofdhuid veel te warm is om in te leven. Ze geven dus geen ziektes, maar willen juist een gezonde hoofdhuid om te bewonen.

Mythe

"LUIZEN KAN JE BEHANDELEN MET AZIJN"

Feit

Het staat vast dat je geen luizen kan bestrijden met azijn.  Azijn zou bovendien pijnlijk zijn op de hoofdhuid van kinderen en ook gevaarlijk in geval van contact met de ogen. Het blijft aangeraden om te werken met producten die bestemd zijn voor de behandeling van luizen. Deze zijn verkrijgbaar bij iedere apotheker.

Vragen over luizen

Kan het gebeuren dat luizen immuun worden voor een behandeling?

  •  Het onjuist gebruik van producten die insecticiden bevatten, kan leiden tot resistentieverschijnselen: door veelvuldig gebruik ervan zijn luizen er immers aan gewend geraakt en sterven ze er niet meer van.
  • De nieuwe generatie producten zonder insecticiden werken anders dan de vroegere generatie behandelingen die wel op basis van pesticiden zijn.

Kan ik hoofdluizen ook buiten het haar vinden?

Hoofdluizen buiten het haar leven niet langer dan 2 dagen, neten daarentegen overleven 10 dagen buiten het haar.

Hoe kan ik controleren of mijn kind hoofdluizen heeft?

Het is aanbevolen om wekelijks je kinderen te controleren op aanwezigheid van luizen. Ook al klagen ze niet over jeuk, want niet iedereen krijgt jeuk door het hebben van luizen. Kijk vooral achter de oren en in de nek, omdat dit de favoriete schuilplaatsen van luizen zijn. Let ook goed op voor neten, die dicht bij de hoofdhuid te vinden zijn. Als je grijswitte stipjes ziet, dan heb je neten gevonden. De nat-kam-methode is de beste methode om luizen te detecteren.

Hoe kan ik me beschermen tegen luizen?

Het is moeilijk om besmetting volledig te voorkomen, maar het is wel mogelijk om de kans op luizen te beperken. Pas onderstaande preventieve maatregelen toe om de kans op (her)besmetting te verminderen:

  • Was mutsen, sjaals en kussenslopen op 60°
  •  Houd voorwerpen die niet op 60° mogen gewassen worden 2 dagen in een hermetisch afgesloten zak, of stop ze minstens 8 uur in de diepvries.
  • Leer kinderen dat ze hun mutsen, sjaals, kleren, knuffels,… niet mogen uitwisselen.

Hoe weet ik hoelang de hoofdluizen al in het haar zitten?

Dit kan je inschatten aan de hand van de positie van de neten op het haar. De luis plaatst haar eitjes zo dicht mogelijk bij de hoofdhuid. De neten zullen zich dus door de natuurlijke haargroei iedere dag een klein beetje verder van de hoofdhuid bevinden. Vind je bijvoorbeeld (dode) neten op 3 cm van de hoofdhuid, dan zal de besmetting ongeveer 3 maanden eerder opgetreden zijn.

Hoe worden we besmet met hoofdluizen?

Hoofdluizen kan je enkel krijgen via rechtreeks haarcontact, al is het ook mogelijk om luizen op te lopen door het gebruik van een besmette borstel of het dragen van een muts van een ander besmet persoon. Zulke voorwerpen bevatten immers ook haren, toch gebeurt dit veel minder, omdat de luizen meestal te zwak zijn om zich opnieuw vast te klampen aan haar. Luizen verspreiden zich niet door te vliegen of te springen. Luizen beschikken over speciale grijppootjes en plaatsen zich van haar tot haar voort door het haar vast te grijpen.

Kan mijn hond of kat besmet worden met hoofdluizen?

Een geruststellend feit is dat je geen luizen kunt krijgen van je huisdieren en vice versa evenmin. De luizen die te vinden zijn in het haar van je huisdier is een ander soort luis dan diegene die we in het haar van mensen aantreffen. Hoofdluizen zijn aangepast aan het hoofd en het haar van de mens en zouden in een dierenvacht niet overleven. Omgekeerd kunnen luizen van huisdieren niet overleven op het haar van mensen. Vlooien daarentegen zijn wel besmettelijk voor de mens. Deze zijn meestal nog veel ongemakkelijker dan een hoofdluis, een beet van een vlo jeukt immers veel meer.